Türkiye’de İlaç Takip Sistemi (İTS) ve Ürün Takip Sistemi (ÜTS) gibi önemli dijital altyapılar kurulmuştur. Peki bu sistemler varken son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar, uygunsuz tıbbi cihazlar ve sağlık hizmetlerindeki denetim eksiklikleri neden hâlâ gündemimizde?

 

Sorun yalnızca sistemlerin varlığı değil, bütün süreçlerin birbirine entegre edilerek etkin şekilde yönetilip yönetilmediğidir.

 

İLAÇ VE TIBBİ CİHAZLARIN HER AŞAMASI İZLENMELİ

 

İlaçların hammaddeden mamul maddeye, üretimden ithalata, depolamadan dağıtıma, hastane ve eczanelerden son kullanıcıya kadar bütün hareketleri dijital ortamda izlenmelidir.

 

İthal edilecek ilaçların üretim ve son kullanma tarihleri, ithalatçı firmaları, muhafaza edilecekleri depolar ve dağıtım süreçleri daha gümrüğe gelmeden kayıt altına alınmalıdır.

 

Gümrük idareleri, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ve İTS arasında tam entegrasyon sağlanmalıdır.

 

Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler için otomatik uyarı oluşturulmalı, süresi dolan ürünlerin kullanımı engellenmeli, iade ve imha işlemleri kayıt altına alınmalıdır.

 

DAŞCI SAĞLIK POLİTİKALARI: İTS, ÜTS VE HTS BÜTÜNLEŞİK ÇALIŞMALI

 

DAŞCI Sağlık Politikaları kapsamında yıllardır savunduğumuz temel yaklaşım, sağlık hizmetinin bütün aşamalarının dijital ortamda birbirine bağlanmasıdır.

 

Bu önerilerimizi daha önce Tıbbi Cihaz Tedarik Sistemi çalışmalarımızda ele aldık ve kongrede sunum olarak paylaştık.

 

Önerdiğimiz model üç temel takip sisteminin bütünleşmesine dayanmaktadır:

 

İTS – İlaç Takip Sistemi: İlaçların hammaddeden üretime, ithalattan depolama ve dağıtıma, hastaya uygulanmasından iade ve imhaya kadar bütün süreçlerinin izlenmesi.

 

ÜTS – Ürün Takip Sistemi: Tıbbi cihazların hammaddeden üretime, ithalattan tedarike, hastanelerde kullanımdan bakım, onarım, kalibrasyon ve kullanım ömrünün sonuna kadar takip edilmesi.

 

HTS – Hasta Takip Sistemi: Hastaya uygulanan ilaçların, kullanılan tıbbi cihazların ve sunulan bütün sağlık hizmetlerinin hasta bazında kayıt altına alınması, tedavi sonuçlarının izlenmesi ve hastanın aldığı hizmet, kullanılan ürünler ve tedavi sonuçları hakkında sisteme doğrudan geri bildirimde bulunabilmesi.

 

HTS sayesinde hasta, kendisine hangi ilacın uygulandığını, hangi tıbbi cihazın kullanıldığını, hangi sağlık hizmetini aldığını görebilmeli; yaşadığı sorunları, yan etkileri, ürün kaynaklı şüpheli olayları ve hizmete ilişkin değerlendirmelerini sisteme bildirebilmelidir.

 

Bu geri bildirimler ilgili sağlık kuruluşları ve yetkili kurumlar tarafından değerlendirilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler yapılmalıdır.

 

Böylece İTS ilacı, ÜTS tıbbi cihazı, HTS ise hastaya uygulanan ürünleri, sağlık hizmetlerini ve bunların hasta üzerindeki sonuçlarını takip edecektir.

 

Bu üç sistem; SGK, e-Nabız, hastane bilgi yönetim sistemleri, gümrük ve TİTCK ile kişisel verilerin korunması ve erişim yetkileri gözetilerek bütünleşik çalışmalıdır.

 

SAĞLIK ÇALIŞANLARINA DENETİM EĞİTİMİ VERİLDİ Mİ?

 

Hastane ecza depolarında çalışan eczacılara, ecza depoları ve eczanelerde görev yapan eczacılar ile kalfalarına, ilaç firmalarının çalışanlarına, hastanelerdeki sağlık personeline ve yardımcı sağlık hizmeti çalışanlarına ürün güvenliği, piyasa gözetimi ve denetimi konusunda hangi eğitimler verilmiştir?

 

Verildiyse kimlere, hangi tarihlerde, kaç kişiye verilmiştir? Verilmediyse neden?

 

Benim gözlemlerime göre bu eğitimler bütün çalışanları kapsayacak ve uygulamada sonuç verecek düzeye ulaşmış değildir.

 

İlacı teslim alan, depolayan, hazırlayan, hastaya uygulayan ve imha sürecini yöneten herkes görevine uygun eğitim almalıdır.

 

YILLARDIR RAPOR SUNUYORUM, SONUÇ NEREDE?

 

İTS ve ÜTS’nin uygulamaya girmesinden bu yana bu konuları ilgili kurum yöneticileriyle paylaşıyorum.

 

Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesinden aldığım sağlık hizmetiyle ilgili hazırladığım raporda da ürün güvenliği ve denetim eğitimi ihtiyacını ortaya koydum. Raporumu fakültenin kaliteden sorumlu yetkilisi ve fakülte sekreteriyle, ayrıca ilgili kamu makamlarıyla paylaştım.

 

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Başkanımıza rapor sundum. Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü yetkilileriyle de bu sorunları görüştüm.

 

Elbette yeni göreve gelen kurum başkanlarımızdan ve genel müdürlerimizden yılların sorunlarını bir anda çözmelerini beklemiyorum. Eleştirim kişilere değil, yıllardır devam eden kurumsal uygulama eksikliklerinedir.

 

Ancak yıllardır raporlarla dile getirdiğimiz sorunların neden kalıcı çözümlere dönüşmediğini sormak hakkımızdır.

 

SUÇ İŞLENDİKTEN SONRA CEZA DEĞİL, SUÇ İŞLENMEDEN ÖNLEM!

 

Sağlık Bakanlığı, mevcut sistemlerin entegrasyonunu güçlendirmeli, sağlık çalışanlarının eğitim ihtiyaçlarını belirlemeli ve denetim sonuçlarını ölçülebilir hâle getirmelidir.

 

DAŞCI Sağlık Politikaları’nın temel ilkesi açıktır:

 

“Hastayı bekleyen değil, hastayı bulan; hatayı bekleyen değil, hatayı önleyen sağlık sistemi.”

 

İTS, ÜTS ve önerdiğimiz HTS bütünleşik çalıştığında yalnızca ilaç ve tıbbi cihazların hareketleri değil, hastaya uygulanan tedavilerin sonuçları ve hastaların geri bildirimleri de izlenebilecektir.

 

Yıllardır aynı sorunları anlatıyoruz, raporlar sunuyoruz. Peki neden kalıcı çözümler üretemiyoruz?

 

NEDEN? NEDEN? NEDEN?

 

Çünkü sağlıkta bir hatanın bedeli yalnızca ekonomik kayıp değildir. İnsan hayatıdır. 

Devletin görevi suç işlendikten sonra ceza vermek değil, suç işlenmeden önce önlemektir.