Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında, İzlanda'nın eski Başbakanı ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Pan-Avrupa İklim ve Sağlık Komisyonu Başkanı Katrin Jakobsdottir'in moderatörlüğünde, Yüksek Düzeyli Panel: "Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri: Ülke Tecrübeleri" konulu panel düzenlendi.

Panelde, Bakan Memişoğlu, DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Brezilya Sağlık Bakanı Alexandre Padilha, Avustralya Hastalık Kontrol Merkezi Genel Direktörü Zoe Wainter de panelist olarak yer aldı.

Memişoğlu, yaptığı konuşmada, salondakiler olarak farklı ülkeleri temsil ettiklerini, coğrafyaların farklı, imkanların farklı, karşı karşıya oldukları güçlüklerin de farklı olduğunu söyledi.

Ancak insan hayatının kıymetinin her yerde aynı olduğunu vurgulayan Memişoğlu, "İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin ilk maddesi 'Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar' der. Bugün Antalya'da bize düşen, bu eşit değerin sağlık hizmetinde de karşılığını bulmasını sağlamaktır. Hangi anne yardım isterse istesin, hangi dilde seslenirse seslensin, çocuğuna yetişecek bir sağlık ekibi orada hazır olmalıdır." diye konuştu.

Memişoğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde yürüttükleri Sağlıkta Dönüşüm Programı ile milletin sağlık hizmetine erişimini genişlettiklerini, aile hekimliğini 81 ilde yaygınlaştırdıklarını ifade etti.

Şehir hastanelerinde ileri tanı ve tedavi imkanlarını aynı çatı altında buluşturduklarını dile getiren Memişoğlu, 1500'ü aşkın hastane, 1,5 milyon sağlık çalışanıyla hizmet verdiklerini, kara ve hava ambulanslarıyla acil sağlık hizmetlerini güçlendirdiklerini anlattı.

Memişoğlu, hastaya kara yolunda ulaşamadıklarında hava ve deniz yolundan da alabildiklerine işaret ederek, 6 Şubat 2023'te 11 ili etkileyen depremlerde, sağlık hizmetinin sürekliliğinin ne anlama geldiğini en ağır şartlarda yaşadıklarını kaydetti.

"Koruyan Sağlık' yaklaşımımızın temelinde aile hekimliği var"

Sağlık Afet Koordinasyon Merkezinin ilk andan itibaren ekipleri bölgeye yönlendirdiğine dikkati çeken Memişoğlu, "Bugün 21 bini aşkın gönüllüsü bulunan Ulusal Medikal Kurtarma Ekibimiz, enkaz başında milletimizin yanındaydı. Afet lojistik yazılımımızla hangi noktada hangi ilaca ve tıbbi malzemeye ihtiyaç duyulduğunu takip ettik. Kara, hava ve deniz yolunu birlikte kullanarak 51 bini aşkın hasta ve yaralımızı bölgeden tahliye edebildik. Ekiplerimiz enkaz başında bir cana daha ulaşmaya çalışırken köylerde ilaç dağıtımı, içme suyu kontrolleri ve yenidoğan izlemleri sürüyordu." ifadelerini kullandı.

İklim değişikliğine karşı da aynı sorumlulukla hazırlandıklarına değinen Memişoğlu, şöyle konuştu:

"Bir sıcak hava dalgası bütün şehri etkileyebilir. Ancak yalnız yaşayan bir yaşlının, açık havada çalışan bir işçinin ve kronik hastalığı olan bir çocuğun ihtiyaç duyduğu destek farklıdır. Türkiye Aşırı Sıcaklar Sağlık Eylem Planı'nı bu anlayışla hazırladık. Meteoroloji, hava kalitesi ve sağlık verilerini birlikte değerlendiriyor, ilçe düzeyinde risk haritaları geliştiriyoruz. Amacımız, sıcaklar bastırmadan önce kimlerin yardıma ihtiyaç duyabileceğini belirlemek ve sağlık ekiplerimizi hazırlamaktır. 'Koruyan Sağlık' yaklaşımımızın temelinde aile hekimliği var. Son iki yılda kronik hastalık kontrolleri kapsamında vatandaşlarımıza 44 milyon kez hizmet verdik. Sağlıklı yaşamı hep birlikte bir kültür haline getirmeliyiz. Sağlıklı Hayat Merkezlerimiz bu anlayışla hizmet veriyor."

Memişoğlu, pandemi günlerinde dünyanın dört bir yanında hekimler, nefes almakta güçlük çeken hastaları için solunum cihazı ararken, Türkiye'de üreticilerin, mühendislerin, hekimlerin ve bilim insanlarının bir araya gelerek yerli yoğun bakım solunum cihazını ürettiklerini hatırlattı.

"Daha adil bir dünya mümkün."

Solunum cihazlarını 45 ülkeye, otomatik şok cihazlarını ise 16 ülkeye ihraç ettiklerini anlatan Memişoğlu, "Kendi imkanlarımızla geliştirdiğimiz kalp-akciğer makinesi ile yerli mobil dijital röntgen cihazlarımızı hastanelerimizin hizmetine sunduk. Aşı ve tanı kitleri geliştiriyor, kanser tedavisinde hastanın kendi bağışıklık hücrelerinden yararlanan CAR-T çalışmalarını destekliyoruz." dedi.

İnsan sağlığı için bir fikri, bir projesi olan herkesi "Üreten Sağlık Portalı"nda buluşmaya davet eden Memişoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda da ifade ettiği gibi 'Daha adil bir dünya mümkün.' Sağlıkta adalet, insanın en çaresiz anında da hakkını korumayı gerektirir. Gazze'de bir çocuğun temiz suya, doğum yapacak bir annenin güvenli bir hastaneye, bir yaralının ilaca ve tedaviye erişmesi için hepimize görev düşüyor. Sağlık çalışanlarının korunması ve hastalarına güvenle ulaşabilmesi de uluslararası toplumun ortak sorumluluğudur."

"Yoksa dinozorlar gibi yok oluruz"

Panelin ardından soru cevap bölümüne geçildi. Bakan Memişoğlu, zamanın ve sağlığın çok değerli olduğunu belirterek, iklim kriziyle ilgili de farkındalığın artırılması gerektiğini vurguladı.

İklim krizinin etkilerini en iyi sağlıkçıların bildiğini ifade eden Memişoğlu, "Sağlık açısından krizin büyüdüğünü fark ediyoruz." dedi.

Memişoğlu, iklim krizinin insanı etkilemeye, gelecekle ilgili riskleri artırmaya başladığını belirterek, şunları kaydetti:

"Eğer sıcaklıkları normalize edemezseniz dünyaya bir şey olmaz ama insanoğlu ve canlılar yok olur. Bir bölgedeki mikroorganizma başka bölgede oluşmaya başlar. O bölgedeki insanoğlu zarar görür. Veya sel olur, sular kirlenir, 1800'lü yıllarda yaşadığımız salgın hastalıklar yeniden gelmeye başlar. İnsanoğlu, iklim krizinin ne olacağını sağlıkçılar kadar bilemiyor. Onun için biz sağlıkçıların gördüklerimizi, yaşadıklarımızı insanlara anlatmamız gerekir. İklimi, insanlık için canlılar için yaşayan organizmalar için düzeltmeye çalışıyoruz. İnsanoğlu, zekasını kullanarak tehlikeyi gördüğü için aslında iklim krizini düzeltmeye çalışıyor. Yoksa dinozorlar gibi yok oluruz. Onun için bu krizin geldiğini insanlara hissettirmemiz lazım. Herkesin sağlıklı yaşam hakkı var. İnsanlar, masum çocuklar katlediliyor dünyada, bunların farkında olmamız lazım."

İklim değişikliğine uyum

Brezilya Sağlık Bakanı Padilha ise ülkesinin iklim değişikliğine dayanıklı sağlık sistemleri oluşturmak amacıyla sağlık altyapısının güçlendirilmesi ve iklim değişikliğine uyum kapsamında yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım planlandığını söyledi.

Ülkenin beş bölgesinde sekiz sağlık ve iklim bilgi merkezi kurulacağını aktaran Padilha, bu merkezlerin iklimsel, epidemiyolojik ve sosyoekonomik verileri bir araya getirerek erken uyarı sistemlerini güçlendireceğini ifade etti.

Padilha, iklim değişikliğine uyum konusunda sağlık sistemlerine sağlanan uluslararası finansmanın azaldığına dikkati çekerek, özellikle zengin ülkeleri finansal desteği artırmaya ve uluslararası işbirliğini güçlendirmeye çağırdı.

İklim değişikliği sağlık alanındaki hizmetleri de aksatıyor

Avustralya Hastalık Kontrol Merkezi Genel Direktörü Wainter de iklim değişikliğinin ülkedeki sağlık sistemlerini giderek daha fazla etkilediğini belirterek, sıcak hava dalgalarının hastaneler üzerindeki baskıyı artırdığını, sellerin ise sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırdığını söyledi.

Avustralya'nın iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileriyle mücadele etmek amacıyla 2023'te Ulusal Sağlık ve İklim Stratejisi'ni geliştirdiğini aktaran Wainter, iklim risklerine karşı sağlık sistemlerinin dayanıklılığını artırmaya yönelik çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Wainter, iklim değişikliğinin sınır tanımadığına dikkati çekerek, Pasifik ülkeleriyle işbirliği içinde iklim değişikliğine dayanıklı ve eşitlikçi sağlık sistemleri oluşturulmasını desteklediklerini kaydetti.

"Çocuklarda astım gibi sağlık sorunları arttı"

DSÖ Genel Direktörü Ghebreyesus, iklim krizinin aynı zamanda bir sağlık krizi olduğunu vurgulayarak, iklim değişikliğinin etkilerinin yalnızca yükselen deniz seviyeleri ve artan sıcaklıklarla sınırlı kalmadığını, hava kirliliği ve sıcak hava dalgalarının özellikle çocuklarda astım gibi sağlık sorunlarını artırdığını belirtti.

Tuvalu'ya 2019'da yaptığı ziyarette, ülkesinin sular altında kalma ihtimali nedeniyle geleceğinden endişe duyan 13 yaşındaki bir çocukla karşılaştığını anlatan Ghebreyesus, iklim değişikliğinin insanların yaşamlarını halihazırda etkilediğine dikkati çekti.

Ghebreyesus, iklim değişikliğiyle mücadelede emisyonların azaltılmasının öncelikli olması gerektiğini vurgulayarak, ülkelerin sağlık risklerini belirlemesi, olası krizlere karşı dayanıklı sistemler oluşturması ve sektörler arası işbirliğini güçlendirmesi çağrısında bulundu.

Kaynak: AA